Μουσεία - Αξιοθέατα
Παναγιά του Κάστρου
Στα βορειοανατολικά της Λέρου, στην κορυφή του λόφου Πιτύκι και σε ύψος 200 περίπου μέτρων από τη θάλασσα, δεσπόζει το κάστρο του νησιού (Κάστρο Παντελίου). Στη δυτική πλευρά του φρουρίου οικοδομήθηκε ο ναός της Παναγιάς, θρησκευτικό και πνευματικό σύμβολο των κατοίκων της Λέρου.
Σύμφωνα με την παράδοση, μια εικόνα της Παναγίας εμφανίστηκε από τη θάλασσα στο νησί και εγκαταστάθηκε από θαύμα στο μπαρουτχανέ (πυριτιδαποθήκη) του κάστρου ανάμεσα σε δύο αναμμένες λαμπάδες, παρά τις προσπάθειες του Τούρκου αγά για την απομάκρυνσή της.
Προς τιμήν της οικοδομήθηκε ναός στον ίδιο τόπο, ο οποίος πολύ σύντομα έγινε το κύριο προσκύνημα του νησιού και των ναυτικών του. Ο ναός στη σημερινή του θέση, οικοδομήθηκε μετά το 1669. Η αρχική μικρή εκκλησία πρέπει να ανακαινίστηκε και να διευρύνθηκε ως το 1719, έτος κατά το οποίο εγκαινιάστηκε από τον μητροπολίτη Καρπάθου Νεόφυτο Γαιρμάνη.
Ο μονόχωρος ναός δέχθηκε πολλές επεμβάσεις και προσθήκες κατά τον 18ο και 19ο αιώνα.
Πολύτιμο κειμήλιο της λατρείας των Λερίων αποτελεί η μικρών διαστάσεων εικόνα της Θεοτόκου Βρεφοκρατούσας, που είναι τοποθετημένη σε ξυλόγλυπτο πλαίσιο και φέρει χρυσάργυρη επένδυση, που φιλοτεχνήθηκε περί το 1732. Ο ναός διαθέτει δεσποτικές ξεχωριστής ποιότητας εικόνες, πολλές από τις οποίες, καθώς και διάφορα κειμήλια, εκτίθενται στο Εκκλησιαστικό Σκευοφυλάκιο Βυζαντινής Τέχνης, που οικοδομήθηκε πρόσφατα δίπλα στο ναό και λειτουργεί ως μουσείο.
Για όσους αγαπούν τους ρομαντικούς περιπάτους θα ανηφορίσουν από τις γειτονιές του Πλατάνου προς την Αγία Παρασκευή και από εκεί θα ακολουθήσουν το μονοπάτι με τα 500 περίπου σκαλιά. Στο τέλος αυτού του περιπάτου θα αντικρίσουν το Κάστρο, η θέα του οποίου οδηγεί πίσω στο χρόνο. Για τους πιο βιαστικούς και ανυπόμονους υπάρχει ο άνετος αυτοκινητόδρομος.
Στη δυτική πλευρά του βυζαντινού κάστρου δεσπόζει ο ναός της Παναγιάς, ο οποίος διαθέτει χρυσοποίκιλτο τέμπλο και αξιόλογες αγιογραφίες. Επόμενη στάση είναι το Εκκλησιαστικό Μουσείο το οποίο στεγάζεται ακριβώς δίπλα στο ναό σε νέο κτίριο. Θαυμάστε τα σπάνια χειρόγραφα, τα ιερά βιβλία, τις πολύτιμες εικόνες, τα ιερά άμφια και άλλα εκκλησιαστικά αντικείμενα. Τέλος επισκεφθείτε τις μεγάλες υπόγειες αποθήκες και δεξαμενές νερού του κάστρου.
Ναός της Αρτέμιδος
Ο επισκέπτης που ενδιαφέρεται για τα ιστορικά στοιχεία της πατρίδας του, αξίζει να επισκεφθεί τον ανοικτό αρχαιολογικό χώρο στο Παρθένι (δίπλα στο αεροδρόμιο).
Σε ανασκαφική έρευνα το 1980 ανακαλύφθηκε παλαιοχριστιανικό εκκλησιαστικό συγκρότημα κτισμένο πάνω σε ρωμαϊκά κτίσματα. Μέχρι στιγμής δεν έχει εντοπιστεί η ακριβής θέση του αρχαίου ναού της Παρθένου Ιοκαλλίδος. Ο ιστοριοδίφης Ιάκωβος Ρίζος Ραγκαβής έγραψε το 1855: «υπάρχει μεγάλη κατερειπωμένη εκκλησία περιέχουσα πολλάς πλάκας και κειμένη επί των θεμελίων αρχαίου ναού ος ήν αναμφιβόλως ο της Αρτέμιδος...».
Παρόλο που οι χριστιανοί των πρώτων αιώνων, συνήθιζαν να χτίζουν τους χριστιανικούς ναούς, πάνω από τους αρχαιοελληνικούς και με τα υλικά αυτών, δεν έγινε δυνατή η εξακρίβωση της θέσεως του αρχαίου ναού, στον χώρο της παλαιοχριστιανικής εκκλησίας...
Αγιος Ισίδωρος
Πολεμικό Μουσείο ''Τούνελ''
Μεγάλο ενδιαφέρον περουσιάζει το νέο Μουσείο - Τούνελ στη περιοχή Μερικιά, με σημαντικά εκθέματα από την περίοδο του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.
Εγκαινιάστικε τον Αυγουστο του 2005 και αριθμεί μεγάλο αριθμό εκθεμάτων. Το Τούνελ κατασκευάστηκε από τον Ιταλικό στρατό, χρησιμοποιήθηκε κατά την διάρκεια του β' Παγκοσμίου Πολέμου, και χαρακτηρίζεται για την μοναδικότητά του σε παγκόσμιο επίπεδο. Αυτός είναι και ο λόγος που σημειώνει μεγάλο αριθμό επισκέψεων μέχρι σήμερα.
Παναγιά η Καβουράδενα
Στον Ξηρόκαμπο βρίσκεται το γραφικό εκκλησάκι της Παναγίας της Καβουράδαινας, που θεωρείται από τα ομορφότερα του νησιού. Είναι χτισμένο πάνω στα βράχια της ακτής, σε θέση όπου κατά την παράδοση, ένας ψαράς που έψαχνε για καβούρια, βρήκε μέσα σε σχισμή την εικόνα της Παναγίας.
Παλιόκαστρο
Αρχαιολογικό Μουσείο
Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Λέρου στην Αγία Μαρίνα, μπορείτε να θαυμάσετε αξιόλογα ευρήματα, επιγραφές, επιτύμβιες στήλες, νομίσματα, ψηφιδωτά και αγγεία, εκθέματα από την Κλασική Περίοδο καθώς και αντικείμενα της Παλαιοχριστιανικής Εποχής.
Λαογραφικό Μουσείο
Στον Πύργο του Μπελλένη στα Άλιντα της Λέρου, στεγάζεται σήμερα το Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Λέρου. Παρουσιάζονται ενδυμασίες, κεντήματα, μουσικά όργανα και εκκλησιαστικά ξυλόγλυπτα– και τούτο διότι η κοινωνία της Λέρου την περίοδο 1880-1920 ήταν αστική».
Μία αίθουσα είναι αφιερωμένη στον αγωνιστή Κυριάκο Τσακίρη, που εξορίστηκε στη Λέρο και γέμισε με τέχνη τις ώρες της απέραντης μοναξιάς του, ενώ σε άλλη αίθουσα το πρόχειρο χειρουργικό κρεβάτι, ο κλίβανος αποστείρωσης και τα ιατρικά εργαλεία καταγράφουν τις στιγμές που ο πύργος λειτούργησε ως νοσοκομείο κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η Αγία Κιουρά των εξορίστων της Λέρου
 |
Το στρατόπεδο στο Παρθένι, με τα δύο κτίρια για τους εξορίστους και το αρχιφυλακείο. Φέτος ο χώρος πλημμύρισε από κόσμο, στα πλαίσια εκδήλωσης που οργάνωσαν οι τοπικές αρχές προς τιμήν των εξορίστων. Στην εκδήλωση παραβρέθηκαν και οι στρατευμένοι νέοι, οι αξιωματικοί τους, ο νομάρχης Δωδεκανήσου, ο δήμαρχος και ο αρχιεπίσκοπος Λέρου, ο οποίος ζήτησε συγγνώμη για λογαριασμό της Εκκλησίας, η οποία ανέχτηκε - αν δεν αποδέχτηκε απολύτως - τους τόπους εξορίας που έστησε η χούντα, και βέβαια εκπρόσωποι κομμάτων, με ομιλίες και κατάθεση στεφανιών.
Ο χώρος όλος φορτίστηκε από συγκίνηση. Χίλια περίπου μέτρα από το στρατόπεδο βρίσκεται το εκκλησάκι της Αγίας Κιουράς. Εκεί όπου - όπως είπε ο Θεσσαλονικιός Αντώνης Καραγιάννης - συναντιούνται η παράδοση με τους αγώνες του λαού μας. Εκεί όπου ο «Μυστικός Δείπνος» είναι ητραπεζαρία των εξόριστων και ο «Αϊ-Γιάννης ο Βαφτιστής» είναι οΧωροφύλακας, ο «Χριστός» είναι ο νεότερος εξόριστος Σταμάτης Κυλάκος.Εκεί όπου οι άγιοι δεν έχουν φωτοστέφανο.
 |
Με τη μεταπολίτευση, αφ' ότου η Λέρος έπαψε να είναι τόπος εξορίας, κάποιοι φανατικοί της Εκκλησίας έσπευσαν να ασβεστώσουν τις αγιογραφίες, να κρύψουν τις δημιουργίες των τριών εξόριστων ζωγράφων. Το γεγονός το αντιλήφθηκε χρόνια αργότερα η Ελβετική Αρχαιολογική Σχολή, με αποτέλεσμα να ξεσπάσει η οργή των αγωνιστών κατά της δικτατορίας, οι οποίοι με μεγάλο αγώνα πέτυχαν την αποκατάσταση των φρέσκο, με χρηματοδότηση του ΥΠΠΟ.
Από τότε, κάθε επέτειο από την πτώση της φασιστικής δικτατορίας, πολλοί επισκέπτες στη Λέρο θαυμάζουν τις ξεχωριστές αγιογραφίες, μοναδικές στα διεθνή, ίσως, εκκλησιαστικά και εικαστικά χρονικά, στην Αγία Κιουρά, την οποία εδώ και χρόνια «αγκάλιασε» η κοινωνία της Λέρου.